กิน(เจ)ให้ได้ผิว ถึงจะได้บุญแต่ต้องได้ผิวด้วย เช็กลิสต์ 9 วัน เจ 2569

เทศกาลกินเจปีนี้คือ 10–18 ตุลาคม 2569 ส่วนวันล้างท้องคือ 9 ตุลาคม
ทีนี้มีอยู่ประโยคหนึ่งที่เราเห็นทุกปีจนชิน "กินเจแล้วผิวดีขึ้นเพราะได้ผักเยอะ"
เราอยากบอกตรงๆ ว่ามันจริงแค่ครึ่งเดียว
ลองนึกถึงเมนูเจที่เรากินกันจริงๆ สิ ปาท่องโก๋ เผือกทอด เต้าหู้ทอด ก๋วยเตี๋ยวเจ ข้าวผัดเจ หมี่ซั่ว ผัดหมี่ซั่ว เกี๊ยวทอด — มันคือของทอดกับแป้งแทบทั้งนั้น ไม่ใช่สลัดผักเลยสักจาน
เจทำให้ผิวดีขึ้นได้จริง แต่เฉพาะคนที่กินถูกทาง บทความนี้เลยรวมมาให้แล้วว่าถูกทางคือยังไง พร้อมเช็กลิสต์ 9 วันที่เซฟเก็บไว้ได้เลย
| ทำทุกวัน | เลี่ยงให้ได้ | เช็กตัวเอง |
|---|---|---|
| โปรตีนทุกมื้อ เต้าหู้ ถั่ว น้ำเต้าหู้ | ของทอดไม่เกินวันละ 1 มื้อ | ผมร่วงมากกว่าปกติไหม |
| ผักสีเข้มอย่างน้อย 2 มื้อ | ของเค็มจัด ซีอิ๊ว ผงปรุงรส | เพลียผิดปกติไหม |
| ผลไม้รสเปรี้ยวหลังมื้อ | แป้งขัดสีล้วนทั้งวัน | เวียนหัวตอนลุกไหม |
| น้ำเปล่าให้พอ | ชาจีนกาแฟพร้อมมื้ออาหาร | ท้องผูกไหม |
ประเด็นนี้ต้องพูดก่อนเลย เพราะมันคือต้นตอของทุกอย่างที่เหลือในบทความ
อาหารเจในไทยเกิดมาจากวัฒนธรรมร้านอาหารจีน ไม่ใช่จากคลีนฟู้ด เมนูเลยเป็นของผัดของทอดเป็นหลัก แล้วพอตัดเนื้อสัตว์ออก สิ่งที่มาแทนมักเป็น โปรตีนเกษตร เต้าหู้ทอด และแป้ง เพราะมันอิ่มง่ายและทำขายง่าย
กรมอนามัยเองก็แนะนำไว้ตรงๆ ว่าช่วงกินเจให้ หลีกเลี่ยงอาหารที่หวาน มัน เค็มจัด แล้วเลือกวิธีปรุงแบบต้ม แกง ย่าง แทน และให้ จำกัดปริมาณอาหารแป้ง เพื่อไม่ให้ได้พลังงานมากเกินไป
ถ้าอ่านคำแนะนำนี้แล้วรู้สึกว่ามันตรงข้ามกับร้านเจที่เราไปกินทุกวัน ก็ใช่ค่ะ ตรงข้ามเลย
สสส. เคยให้ข้อมูลผ่านนายสง่า ดามาพงศ์ ผู้จัดการโครงการโภชนาการสมวัย ว่าคนถือศีลกินเจต้องระวังสองอย่างเป็นพิเศษ คือ โปรตีน กับ วิตามินบี 12
ทำไมสองตัวนี้ถึงสำคัญกับเรื่องสวย
โปรตีน คือวัตถุดิบตั้งต้นของเส้นผมและเล็บโดยตรง ไม่ใช่แค่ของกล้ามเนื้อ ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่าการกินโปรตีนต่ำเป็นหนึ่งในสาเหตุของภาวะผมร่วงแบบ telogen effluvium ชัดเจน
วิตามินบี 12 ปกติเราได้จากตับ นม และไข่แดง ซึ่งช่วงเจตัดออกหมด
ข่าวดีคือแก้ง่ายมาก เต้าหู้แผ่นเดียวให้โปรตีนเทียบเท่าเนื้อหมู 3–4 ชิ้น ตามข้อมูลของ สสส. เพราะงั้นไม่ได้แปลว่าต้องกินเยอะมหาศาล แค่ต้องตั้งใจใส่เข้าไปในทุกมื้อ ไม่ใช่กินก๋วยเตี๋ยวเจที่มีแต่เส้นกับผักกาดขาว
อันนี้คือข้อมูลที่เราเจอแล้วแบบ อ๋อออ
ธาตุเหล็กมีสองแบบ แบบที่มาจากสัตว์กับแบบที่มาจากพืช แล้วสองแบบนี้ร่างกายดูดซึมได้ไม่เท่ากันเลย
| รูปแบบอาหาร | ดูดซึมธาตุเหล็กได้ |
|---|---|
| อาหารแบบผสมที่มีเนื้อสัตว์ | 14–18% |
| อาหารมังสวิรัติ | 5–12% |
ตัวเลขจาก NIH Office of Dietary Supplements
แล้วข้อสรุปที่ตามมาคือข้อนี้ — คนที่กินมังสวิรัติต้องการธาตุเหล็กมากกว่าคนกินเนื้อสัตว์ถึง 1.8 เท่า
หนึ่งเท่าแปด ไม่ใช่เท่าเดิม
แปลว่าถ้าเรากินผักใบเขียวเท่าที่เคยกิน แล้วคิดว่าพอแล้วเพราะผักมีเหล็ก มันอาจจะยังไม่พอ ธาตุเหล็กเกี่ยวกับความสวยตรงที่มันพาออกซิเจนไปเลี้ยงทั่วร่าง รวมถึงรากผม และการขาดเหล็กก็เป็นหนึ่งในสาเหตุของผมร่วงที่ระบุไว้ในข้อมูลทางการแพทย์
ต่อจากข้อบนเลย เพราะอันนี้คือข้อที่แก้ได้ฟรีและคนพลาดเยอะที่สุด
NIH ระบุว่าสารที่ขัดขวางการดูดซึมธาตุเหล็กจากพืชคือ ไฟเตตในธัญพืชและถั่ว · โพลีฟีนอลในธัญพืชและพืชตระกูลถั่ว · และแคลเซียม
ส่วนตัวที่ช่วยให้ดูดซึมดีขึ้นคือ วิตามินซี
ทีนี้ลองนึกภาพโต๊ะอาหารเจทั่วไป เรากินข้าวผัดเจกับชาจีนร้อนๆ แก้วนึง หรือกาแฟเย็นหนึ่งแก้ว ซึ่งเป็นภาพที่คุ้นมาก
ตัวเลือกที่ใช้ได้จริงในร้านเจทั่วไป เรียงจากที่หาง่ายที่สุด
- เต้าหู้ ทุกแบบ ขาว เหลือง แข็ง อ่อน
- น้ำเต้าหู้ ไม่หวานหรือหวานน้อย
- ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วเขียว ถั่วแดง ถั่วดำ
- ฟองเต้าหู้
- โปรตีนเกษตร
ข้อควรระวังสองอย่าง
หนึ่ง เต้าหู้ทอดกับเต้าหู้ต้มให้โปรตีนพอกัน แต่ให้ไขมันต่างกันมาก ถ้าเลือกได้ให้เอาแบบไม่ทอด
สอง โปรตีนเกษตรและของเลียนแบบเนื้อสัตว์มักเค็มกว่าที่คิด เพราะต้องปรุงรสให้เหมือนเนื้อ ซึ่งชนกับคำแนะนำเรื่องเลี่ยงเค็มจัดพอดี กินได้แต่อย่าให้เป็นตัวหลักทุกมื้อ
ข้อนี้เราว่าน่าสนใจที่สุดในบทความ
ภาวะผมร่วงจากโภชนาการที่เรียกว่า telogen effluvium มันไม่ได้ร่วงทันทีที่เรากินไม่พอ ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่าเส้นผมจะเข้าสู่ระยะพักก่อน แล้วค่อยร่วง โดยเฉลี่ยประมาณ 3 เดือนหลังจากต้นเหตุ ช่วงที่เป็นไปได้คือ 1 ถึง 6 เดือน
สาเหตุที่ระบุไว้ตรงๆ คือ การลดน้ำหนักแบบหักดิบ การกินโปรตีนต่ำ และการขาดธาตุเหล็ก สังกะสี วิตามินดี
เพราะงั้นคนที่ผมร่วงช่วงปีใหม่เลยแทบไม่มีใครโยงกลับมาที่เดือนตุลาเลย มันห่างกันเกินกว่าจะนึกถึง
- คนที่ถือเจต่อเนื่องยาวเป็นเดือนหลังเทศกาลจบ
- คนที่ใช้ช่วงเจเป็นช่วงลดน้ำหนักไปด้วย กินน้อยมากทั้งเก้าวัน
- คนที่กินเจแบบแป้งล้วน ไม่แตะโปรตีนเลยสักมื้อ
ข่าวดีคือภาวะนี้ หายได้เองเมื่อแก้ที่ต้นเหตุ และผลลัพธ์ปลายทางมักกลับมาดีตามเดิม แค่ใช้เวลาหลายเดือนถึงหนึ่งปี ซึ่งก็นานพอที่จะไม่อยากให้เกิดอยู่ดีเนอะ
ตอบแบบไม่อ้อมค้อม เราหางานวิจัยที่วัดผลผิวจากการกินเจ 9 วันโดยตรงไม่เจอค่ะ ใครบอกว่ากินเจเก้าวันแล้วผิวใสขึ้นกี่เปอร์เซ็นต์ ให้ขอแหล่งก่อน
สิ่งที่พูดได้จากข้อมูลที่มีจริงคือ
สิ่งที่เปลี่ยนได้ใน 9 วัน คือความบวมและความมันที่มาจากอาหารรสจัดและของเค็ม เพราะมันเกี่ยวกับการคั่งน้ำซึ่งตอบสนองเร็ว
สิ่งที่ไม่เปลี่ยนใน 9 วัน คือสภาพผิวโดยรวม รอยสิว รูขุมขน ความหมองคล้ำ เพราะผิวทำงานเป็นรอบ ไม่ใช่รายวัน
ส่วนเรื่องสิว เราเห็นคนพูดกันเยอะทั้งสองทาง ทั้งว่าเจทำให้สิวหายและว่าเจทำให้สิวขึ้น เรายังหาแหล่งที่เชื่อถือได้มายืนยันทั้งสองฝั่งไม่ได้ เลยขอไม่เคลมค่ะ สิ่งที่หน่วยงานไทยระบุไว้จริงมีแค่คำแนะนำให้เลี่ยงหวาน มัน เค็มจัด ซึ่งก็เป็นคำแนะนำที่ดีอยู่แล้วไม่ว่าจะช่วงเจหรือไม่
วันล้างท้องปีนี้คือ 9 ตุลาคม คือวันก่อนเริ่มถือศีล
กรมอนามัยแนะนำให้เตรียมร่างกาย 2–3 วันก่อนเริ่ม ด้วยการค่อยๆ เพิ่มผักในมื้ออาหารและลดปริมาณเนื้อสัตว์ลง เพื่อให้ระบบย่อยปรับตัวทัน
เหตุผลที่ควรทำคือการเปลี่ยนอาหารแบบหักดิบในวันเดียวมักทำให้ท้องอืด ท้องผูก หรือเพลียในสามวันแรก ซึ่งหลายคนตีความว่าเป็นอาการล้างสารพิษ ทั้งที่จริงๆ คือระบบย่อยปรับตัวไม่ทัน
ผักฉุนที่ต้องเว้นช่วงถือศีลคือ ผักชี หอม กระเทียม กุ่ยช่าย ใบยาสูบ รวมถึงเนื้อสัตว์ ผลิตภัณฑ์จากสัตว์ และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ส่วนเรื่องที่คนข้ามบ่อยที่สุดคือ การล้างผัก ซึ่งพอช่วงเจเรากินผักเยอะขึ้นหลายเท่า ความสำคัญเลยเพิ่มตาม
สสส. แนะนำให้ล้าง 2 ครั้ง ครั้งละ 5–10 นาที ส่วนกรมอนามัยก็ย้ำเรื่องความสะอาดไว้เป็นหนึ่งใน 5 ข้อหลักเหมือนกัน
กินเจ 9 วันแล้วผิวจะดีขึ้นจริงไหม
กินเจแล้วผมร่วงจริงไหม
กินเจแล้วน้ำหนักขึ้นได้ด้วยเหรอ
ต้องกินวิตามินเสริมช่วงเจไหม
ดื่มชาจีนระหว่างมื้อได้ไหม
กินเจแล้วผิวดีขึ้นได้จริง แต่ไม่ได้ดีเพราะไม่กินเนื้อ มันดีเพราะเราได้ผัก ผลไม้ และโปรตีนจากพืชมากขึ้น ซึ่งถ้าเมนูเราคือปาท่องโก๋กับเผือกทอด สิ่งเหล่านั้นก็ไม่ได้เกิดขึ้น
สามข้อที่อยากให้จำจริงๆ
-
1ใส่โปรตีนทุกมื้อ
เต้าหู้แผ่นเดียวเท่าเนื้อหมู 3–4 ชิ้น ไม่ได้ยากเลย
-
2ธาตุเหล็กจากพืชดูดซึมยากกว่า คนกินมังสวิรัติต้องการมากกว่าเดิม 1.8 เท่า
ปิดมื้อด้วยผลไม้รสเปรี้ยว แล้วเลื่อนชากาแฟออกจากมื้อ
-
3ของทอดไม่เกินวันละมื้อ
แค่นี้ก็เปลี่ยนทั้งเทศกาลแล้ว
ได้บุญแล้วก็อยากให้ได้ผิวด้วยค่ะ ไม่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง
- ฐานเศรษฐกิจ — เทศกาลกินเจ 2569 ระหว่างวันที่ 10–18 ตุลาคม วันล้างท้อง 9 ตุลาคม และข้อห้ามเรื่องผักฉุน — thansettakij.com
- กรุงเทพธุรกิจ — คำแนะนำกรมอนามัย 5 ข้อ กินเจให้ถูกหลักโภชนาการ และการเตรียมตัว 2–3 วันก่อนเริ่ม — bangkokbiznews.com
- Thai PBS — สสส. โดยนายสง่า ดามาพงศ์ เตือนเรื่องการขาดโปรตีนและวิตามินบี 12 ช่วงกินเจ และข้อเทียบเต้าหู้กับเนื้อหมู — thaipbs.or.th
- NIH Office of Dietary Supplements — Iron Health Professional Fact Sheet: อัตราการดูดซึมธาตุเหล็ก 14–18% จากอาหารผสม เทียบกับ 5–12% จากอาหารมังสวิรัติ และความต้องการธาตุเหล็กสูงกว่า 1.8 เท่า รวมถึงตัวช่วยและตัวขัดขวางการดูดซึม — ods.od.nih.gov
- StatPearls / NCBI Bookshelf — Telogen Effluvium: สาเหตุจากการลดน้ำหนักแบบหักดิบ โปรตีนต่ำ และการขาดธาตุเหล็ก สังกะสี วิตามินดี พร้อมระยะเวลาเฉลี่ย 3 เดือนก่อนเริ่มร่วง — ncbi.nlm.nih.gov
- กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข — แนวทาง "กินเจ อิ่มบุญ สุขใจ ปลอดภัยได้สุขภาพ" — thaipr.net
